Katholieke Hogeschool Leuven

Omgaan met emoties in de hulpverlening

Elke hulpverlener wordt in contact met cliënten geconfronteerd met emoties. Zowel bij cliënten alsook bij zichzelf.

Emotionele reacties van cliënten kunnen soms zeer intens, overspoelend en/of onbegrijpelijk zijn. Soms staan ze niet in verhouding tot de situaties waarop ze betrekking lijken te hebben. Ook het ogenschijnlijk uitblijven van emoties bij cliënten, kan heel bevreemdend werken voor de hulpverlener. Als we niet of moeilijk kunnen omgaan met deze (schijnbare afwezigheid van) emotionele reacties, kunnen we ze als een bedreiging of een last ervaren, in plaats van als helpend en richtinggevend. Daardoor blijven mogelijks heel wat kansen tot groei in het hulpverleningsproces onbenut.

Deze vorming is erop gericht vaardiger te worden in het omgaan met emoties van cliënten én van zichzelf als hulpverlener. We vertrekken hierbij vanuit een experiëntieel kader. Dit betekent dat we stilstaan bij de hulpverleningsrelatie als fundament of kern van het hulpverleningsproces. Hulpverlenen betekent immers “in relatie staan”. Dit lijkt eenvoudig, maar is vaak zeer complex. Het betekent dat we aanwezig kunnen blijven bij datgene wat zich in die relatie aandient. Hiervoor is gewaarzijn, besef, awareness, focusing nodig. Zowel ten aanzien van de beleving van de cliënt, alsook ten aanzien van je eigen beleving van de situatie als hulpverlener. Een attente relatie met je cliënt veronderstelt immers ook een attente relatie met jezelf als hulpverlener. Al te vaak gaan we hieraan voorbij. We focussen ons op de cliënt, maar vergeten dat onze eigen gewaarwordingen ons kunnen helpen bij dit proces.

Tijdens de eerste dag staan we vooral stil bij het gehanteerde experiëntiële referentiekader. We bekijken de hulpverleningsrelatie als vertrekpunt van het hulpverleningsproces. Hoe ontwikkelt deze relatie zich? Hoe kan ik als hulpverlener zorg dragen voor deze relatie, en aanwezig zijn in het contact met mijn cliënt? Hoe kan ik mijn gewaarzijn over de cliënt, mezelf en onze relatie aanscherpen? Hoe kan ik empathisch of zelfs inclusief zijn ten aanzien van de emoties van de cliënt? Hoe ga ik om met de afstand en nabijheid in de hulpverleningsrelatie?

De tweede en de derde dag gaan we dieper in op de vijf basisemoties (verdriet, vreugde, angst, kwaadheid en liefde) en op afgeleide emoties (schuld en schaamte). We staan stil bij de functies van deze emoties, om op die manier ook een stap dichter te komen bij de mogelijke betekenissen hiervan. We verkennen ook hoe wij zelf omgaan met deze verschillende gevoelens. Welke emoties kom ik vaak tegen? Welke ken ik niet of blijven vaak in de schaduw? Wat leerde ik over kwaadheid, verdriet, angst…? Welke emoties kom ik vaak tegen bij cliënten, en voor welke emoties kan ik moeilijk plaats maken? Hoe kan ik mijn eigen blinde vlekken hierin ontdekken, zodat ik meer aanwezig kan blijven bij de emoties van de cliënt?
Verder is er ruimte om stil te staan bij eigen praktijken waarin ook complexere fenomenen zoals weerstand, impasse, overdracht/tegenoverdracht zich voordoen. Vaak gaan deze relationele aspecten gepaard met heftige of moeilijk hanteerbare emoties. Vanuit het gehanteerde referentiekader proberen we ten aanzien van deze aspecten een manier van kijken aan te reiken, die helpend kan zijn om deze processen in de hulpverlening te leren hanteren. Wanneer ervaar ik weerstand bij een cliënt en hoe ga ik daarmee om? Wat gebeurt er bij mij als ik met een cliënt in een impasse geraak? Hoe herken ik overdracht van een cliënt en hoe kan ik weten of ik reageer vanuit tegenoverdracht?

De vierde dag geven we aandacht aan hoe we als hulpverlener onszelf kunnen inschakelen in de hulpverleningsrelatie. Hoe kan ik meer gewaar-zijn ontwikkelen ten aanzien van mijn eigen gevoelens, om deze te kunnen hanteren in het contact met de cliënt, en daardoor het hulpverleningsproces te bevorderen? In welke mate ben ik als hulpverlener authentiek en transparant in het contact met de cliënt? Welke transparantie is helpend voor de cliënt, of wanneer kan mijn transparantie het proces van de cliënt belemmeren?

Doelgroep

Voor hulpverleners vanuit verschillende hulpverleningscontexten, die willen stilstaan bij de manier waarop zij omgaan met emoties van cliënten en van zichzelf, om van daaruit vaardiger te kunnen worden in het hanteren van deze emoties in hulpverleningsprocessen.

Lector

Leen Bruyninckx, maatschappelijk werkster, gestalttherapeute en supervisor. Als (praktijk)lector verbonden aan de KHLeuven, departement Sociale School Heverlee, en werkzaam in CLG Herentals (CAW De Kempen) en Kroost (een praktijk voor vorming en kindertherapie in Heist op den Berg).

Data

Dinsdag 17-31/01 + 14-28/02/2012.

Telkens van 9u30 tot 16u30. 

Prijs

280 euro (inclusief cursusmateriaal). Opleiding komt in aanmerking voor opleidingschèques.